Bir belge iptal edilince telefonunda ne olur?

Bir kurum belgeyi iptal ettiğinde, internette yayımladığı imzalı durum listesinde o belgenin yerindeki değeri değiştirir. Cüzdanın, internete bağlıyken bu listeyi kendisi indirir, değişikliği görür ve belgeyi İptal edildi diye işaretler; o andan sonra cüzdan belgeyi göstermez, denetleyen her doğrulayıcı da reddeder. Kimse kuruma senin belgeni sormaz: cüzdanlar ve doğrulayıcılar listenin tamamını indirir. Bu yüzden kurum belgeni nerede, ne zaman gösterdiğini hiç öğrenmez.

Bir belgenin neden durumu olur?

İmzalı bir belge, arada ne olursa olsun, son geçerlilik tarihine kadar matematiksel olarak geçerli kalır. Hayat bu kadar düzenli değil. Öğrenci üniversiteden ayrılır, bilet iade edilir, bir kimlik doğrulamasının yanlış olduğu anlaşılır. Kurumun, bütün kopyaları geri toplamadan "bu belge artık geçmiyor" diyebilmesi gerekir.

İmza "bunu kim verdi, değiştirildi mi?" sorusunu yanıtlar. Durum listesi ayrı bir soruyu yanıtlar: "kurum bugün hâlâ bu belgenin arkasında mı?". Doğrulayıcı bir belgeyi kabul etmeden önce iki yanıtı da ister (doğrulayıcı neleri denetler).

Durum listesi nedir?

Tamga, IETF'nin Token Status List biçimini kullanır. Fikir basit: kurum uzun bir sıra küçük kutu tutar ve verdiği her belgeye bir kutu düşer. Her kutuda iki bitlik bir değer durur.

Askı, arada kalan durumlar için var. Bir diploma hakkında inceleme açıldıysa kurum sonuç belli olmadan belgeyi kalıcı olarak iptal etmek istemeyebilir; askıya alır, sonra askıyı kaldırır.

Liste imzalı bir belirteçtir (token). İmza anahtarı belgeleri imzalayan anahtardan ayrıdır ve kurumun Tamga Network güven listesinde kayıtlı durum anahtarı olmak zorundadır. Liste sıkıştırılır; 100.000 yerlik bir liste bile küçük bir dosyadır.

Listenin kendisinin bilgi sızdırmasını ne engeller?

Belge, liste adresini ve listedeki kendi yerini taşır; ikisi de her doğrulayıcıya görünür. Bu yüzden ağın kuralları onları tek başına anlamsız kılar:

• Yerler rastgeledir. Sıralı bir sayaç, örneğin o listedeki on ikinci mezun olduğunu ele verirdi.
• Listeler büyüktür. En az 100.000 yer. Geçerli bir belge ile kullanılmayan bir yer aynı değeri taşır; dışarıdan bakan kaç yerin dolu olduğunu göremez.
• Adres anlamsızdır. Liste adresi rastgele bir dizgidir; yıl, fakülte ya da sınıf içeremez.
• Her kopyanın kendi yeri var. Tamga Wallet farklı doğrulayıcılar seni eşleştiremesin diye bir belgenin birkaç kopyasını tutar; her kopyanın ayrı, rastgele bir yeri vardır. Kopyalardan biri iptal edilirse cüzdan bütün belgeyi iptal sayar.

Cüzdanın durumu nasıl denetler?

Senin bir şey yapman gerekmez. Tamga Wallet'ı internet varken açtığında belgelerinin durumunu yeniler, en çok altı saatte bir. İndirdiği her listede imzayı, adresi ve imzacının kurumun kayıtlı durum anahtarı olduğunu denetler. Sonra kopyalarının yerlerini telefonda okur.

Sonuç belge sayfasında rozet olarak görünür:

İptal ve askı bildirim olarak da görünür. Bu bildirimler telefonunda, indirdiği listeden üretilir; hiçbir sunucu göndermez, yani hiçbir sunucu hangi belgelerin sende olduğunu bilmez.

İndirme başarısız olursa cüzdan önceki sonucu korur. İptal edilmiş bir belge, telefon çevrimdışı diye yeniden "geçerli" görünmez.

Bazı belgelerin hiç listesi olmaz. Öğrenci belgesi gibi belgeler bunun yerine kısa ömürlüdür: süreleri daha erken dolar. Ayrıntı sayfasında "Durum listesi: yok (kısa ömürlü)" yazar.

Her rozetin ayrıntısı: Belge durumu.

Kurum belgeni nerede gösterdiğini neden öğrenmez?

Gizlilik açısından asıl önemli kısım bu ve Tamga'nın durum listesi profilindeki üç kuraldan gelir.

1. Liste sabit bir takvimle yayımlanır. Kurum listeyi 2 dakikada bir, hiçbir şey değişmemiş olsa da yeniden yayımlar. Dışarıdan bakınca yeni bir sürüm yalnız "iki dakika geçti" demektir, asla "biri iptal edildi" değil.
2. Doğrulayıcılar listeleri önceden indirir. Doğrulayıcı gereken listeleri düzenli aralıklarla çeker ve önbellekte tutar. Belgeni gösterdiğinde senin yerine kendi kopyasında bakar; o anda kuruma ya da Tamga'ya hiçbir istek gitmez.
3. Herkes aynı dosyayı alır. Senin cüzdanın, bir sinemanın doğrulayıcısı ve bir işveren aynı tam listeyi indirir. Listeyi çekmek kimin hangi belgeyle ilgilendiğini söylemez. Standart buna sürü gizliliği (herd privacy) der: belgen listedeki bütün öbür belgelerin arasında saklanır.

Bir listenin her yayımı ağın çapa günlüğüne de yazılır. Bir kurum listeyi sessizce geri almaya, örneğin iptal ettiği bir belgeyi yeniden geçerli göstermeye kalkarsa doğrulayıcılar uyuşmazlığı fark eder.

Doğrulayıcı durumu denetleyemezse ne olur?

Listelerin iki zaman sınırı var. Doğrulayıcı bir listeyi 2 dakika sonra yeniden çeker (ttl), yayından 6 saat sonra ise kullanmayı bırakmak zorundadır (exp); bu süre durum sunucusunun kısa bir kesintisini karşılar. Yani sunucu çalışırken bir iptal birkaç dakikada doğrulayıcılara ulaşır.

Doğrulayıcı yeterince taze bir liste alamazsa sonuç "geçersiz" olmaz. Tamga doğrulayıcıları üçüncü bir sonuç verir, belirsiz, ve bunu farklı göstermek zorundadır: "şu anda doğrulanamıyor, birazdan tekrar dene". "Bu diploma iptal edildi" ile "şu an denetleyemiyorum" arasındaki fark birinin işe alınıp alınmamasını belirleyebilir; ikisi asla karıştırılmaz.

Süre bitimi iptalden nasıl farklı?

Süre bitimi belge verilirken belgenin içine yazılır. Kimsenin bir şey yayımlaması gerekmez; tarih gelir ve geçer. İptal ise kurumun sonradan aldığı ve listede yayımladığı bir karardır.

Cüzdan, belgenin süresi dolmadan 30, 7 ve 1 gün önce seni uyarır: uygulamada ve telefon bildirimlerini açtıysan uygulama kapalıyken de; kilit ekranında ayrıntı görünmez. Süresi dolan belge artık sunulamaz, kurumdan yenisini alırsın: Süre bitimi ve kopya yenileme.

Telefonunu kaybedersen durum ne olur?

Telefonun kaybolursa kapatma kodunla cüzdanını herhangi bir tarayıcıdan kapatırsın. Tamga kimlik servisinin verdiği belgeler (kimlik, sürücü belgesi bilgisi, e-posta ve telefon) 24 saat içinde durum listelerinden iptal edilir ve doğrulayıcılar onları reddeder. Öbür kurumların belgelerini iptal etmek o kurumlara aittir; yeni telefonda belgelerini kurumlardan yeniden alırsın. Adım adım: Telefonun kaybolursa belgelerine ne olur?

Sık sorulan sorular

Kurum belgemi ne zaman gösterdiğimi bilir mi?

Hayır. Doğrulayıcılar durumu önceden indirdikleri listelerden denetler ve liste herkes için aynı dosyadır. Kurum yalnız listesinin indirildiğini görür.

"Doğrulanmadı" yazan belgeyi yine gösterebilir miyim?

Evet. "Doğrulanmadı" yalnız cüzdanın yakın zamanda denetleyemediğini söyler, genelde internet yoktu. Bağlan ve Şimdi kontrol et'e dokun. Doğrulayıcı zaten kendi durum kontrolünü yapar.

İptal edilen belge yeniden geçerli olabilir mi?

İptal edilen olamaz; Tamga'da iptal kalıcıdır. Askıdaki olabilir: kurum askıyı kaldırınca rozet geçerliye döner ve "yeniden geçerli" bildirimi gelir.

Sıfır bilgiyle yaş ispatı iptal durumunu denetler mi?

İspatın içinde denetlemez; liste yerini açmak ispatları bağlanabilir yapardı. Ağ, böyle bir ispatın yalnız kimlik belgesinin en çok 24 saat geçerli, belge iptal edilince yenilenmeyen kısa ömürlü kopyalarıyla yapılmasına karar verdi; bu henüz devrede değil. O zamana kadar böyle bir ispatı kabul edip etmeyeceğine her doğrulayıcının politikası açıkça karar verir: Sıfır bilgi ispatı.