Fazlasını vermeden yaşamak: 'hepsini göster' devri bitmeli

Fazla paylaşım, bir hizmetin tek bir yanıta ihtiyacı varken eline bütün belgenin geçmesidir. Danışma masası kim olduğunu bilmek ister ve kimlik kartının fotokopisini alıkoyar; mağaza öğrenci olduğunu bilmek ister, eline öğrenci numaran, bölümün ve doğum tarihin geçer. Kişisel veri hukuku bunun olmaması gerektiğini zaten söylüyor: KVKK de AB'nin GDPR'ı da kişisel verinin amacın gerektirdiğiyle sınırlı kalmasını ister. Seçici paylaşım bu kuralı uygulanabilir kılar: cüzdan isteği sana gösterir, sen onaylarsın, yalnız istenen alan gider.

Günlük hayatta fazla paylaşım nasıl görünür?

Çoğu o kadar alışıldık ki artık paylaşım gibi gelmiyor:

• danışma masasında bırakılan kimlik fotokopisi;
• e-posta ekiyle gönderilen pasaport ya da diploma taraması;
• indirim için gönderilen öğrenci kartı ekran görüntüsü;
• tek soru "mezun oldu mu?" iken gönderilen bütün transkript.

Her birinde karşı taraf tek bir bilgi istiyordu. Eline belgedeki bütün alanlar geçti, üstelik saklayabileceği, iletebileceği, dilediği kadar tutabileceği bir kopya olarak. Buna rağmen kopyanın gerçek olup olmadığını, belgenin hâlâ geçerli olup olmadığını denetleyemez.

KVKK ve GDPR ne diyor?

İki düzenlemede de aynı ilke var, adları farklı.

KVKK (6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu) Madde 4(2)(ç), kişisel verilerin "işlendikleri amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü" olmasını zorunlu tutar. Madde 10, veri sorumlusunun verini toplarken kim olduğunu ve verini hangi amaçla işleyeceğini sana bildirmesini ister. Madde 11 de verinin işlenip işlenmediğini öğrenme, düzeltilmesini ve silinmesini isteme hakkı verir.

GDPR Madde 5(1)(c) buna veri azaltma (data minimisation) der: kişisel veriler işlendikleri amaç bakımından "yeterli, ilgili ve gerekli olanla sınırlı" olmalıdır. Madde 25 tasarımda ve varsayılan olarak veri korumayı ekler: veri sorumlusu sistemini, varsayılan olarak yalnız her belirli amaç için gereken verinin işleneceği biçimde kurar.

AB'nin dijital kimlik tüzüğü aynı ilkeyi cüzdanlara yerleştirir. Gerekçe 59, cüzdanın alanların seçici paylaşımını teknik olarak mümkün kılması gerektiğini söyler; Madde 5a(4)(a) da kişi bilgi gösterirken seçici paylaşımın mümkün olmasını şart koşar. Çok büyük çevrim içi platformlar için Madde 5f(3), cüzdanla girişi hizmetin gerektirdiği en az veriyle sınırlar.

Belge kopyası neden risk?

Kopya, amacından uzun yaşar. Danışma masası kimliğini tek bir ziyaret için istedi, fotokopi ise bir dosyada kalır. E-posta eki birkaç gelen kutusunda ve yedekte durur. Bu kopyaların hiçbirinin süresi dolmaz, hiçbiri sana bağlı da değildir: taramayı ele geçiren herkes onu senmiş gibi kullanabilir.

Sızan da kopyalardır. KVKK Madde 12(5)'e göre işlenen kişisel veriler kanuni olmayan yollarla başkalarının eline geçerse veri sorumlusu bunu en kısa sürede ilgili kişiye ve Kurul'a bildirir; Kurul da gerekirse kendi sitesinde ilan edebilir. Kişisel Verileri Koruma Kurumu bu veri ihlali duyurularını yayımlıyor. Her gereksiz kopya, verinin bir gün böyle bir duyuruda yer alabileceği bir yer daha demek.

Seçici paylaşım neyi değiştirir?

Dijital kimlik cüzdanında belge bir resim değildir. Kurumun imzaladığı, her alanı ayrı ayrı paylaşılabilecek ya da dışarıda bırakılabilecek biçimde kurulmuş bir kayıttır. Site tek bir alan isterse yalnız o alan gider; site o alan üzerindeki kurum imzasını yine denetleyebilir.

Öğrenci indirimini düşün. Site "bu kişi öğrenci mi?" diye sorar. Tamga Wallet bu yanıtı gönderir; adın, öğrenci numaran, bölümün ve doğum tarihin telefonunda kalır:

Yaş da böyle çalışır, bir adım fazlasıyla. Site yalnız "18 yaş üstü mü?" diye sorarsa Tamga Wallet yanıtı sıfır bilgi ispatıyla kanıtlar: ne doğum tarihi ne de belgenin kendisi gösterilir. Telefon bu ispatı henüz yapamıyorsa (şimdilik iPhone), site kabul ediyorsa cüzdan yalnız evet/hayır alanını gönderir: Yaşını doğum tarihini göstermeden kanıtlamak.

Yan yana koyunca fark şöyle:

Onay ekranı ne katar?

Seçici paylaşım neyin gidebileceğini belirler. Onay ekranı ise neyin gideceğine senin karar vermeni sağlar.

Bir site, masa ya da kapı belge istediğinde Tamga Wallet önce kimin istediğini, hangi alanları ve hangi amaçla istediğini gösterir. Paylaş'a dokunup telefonunun kendi kilidiyle onaylayana kadar telefondan hiçbir şey çıkmaz. Bazı istekler seçim bırakır: site birkaç belgeden birini kabul edebilir ya da bazı alanları isteğe bağlı işaretleyebilir, neyin gideceğini sen seçersin. Site belgende olmayan bir şey isterse hiçbir şey gitmez: İstek seçenekleri.

Doğrulayıcılar Tamga Network'e bir amaçla kaydolur; güven listesi o amacın hangi alanları kapsadığını tutar. Site listede yoksa ya da kayıtlı amacını aşan bir şey isterse cüzdan kırmızı bir uyarı gösterir ve Paylaş düğmesini birkaç saniye bekletir; istek gözünden kaçmaz: Kayıtsız doğrulayıcı.

Paylaşımı küçük tutan başka ne var?

Veri azaltma yalnız alanlarla ilgili değil. Tamga Wallet'taki birkaç şey her paylaşımın bir iz bırakmasını da önler:

• Her doğrulayıcıya ayrı kopya. Aynı doğrulayıcıya hep aynı kopya, farklı doğrulayıcılara farklı kopyalar gider; ellerindekini karşılaştırarak seni eşleştiremezler.
• Her siteye ayrı takma ad. "Tamga ile giriş yap" kimlik numaranı göndermez; her site seni kendi takma adıyla tanır.
• Belge veren araya girmez. Doğrulayıcı iptal durumunu önceden indirdiği listelerden denetler; belgeni veren kurum onu nerede gösterdiğini öğrenmez.
• Ekran görüntüsü yok. Belge, QR, onay ve PIN ekranlarında ekran görüntüsü ve ekran kaydı engellenir; cüzdan, yerini aldığı fotokopilerin yeni kaynağı olmaz: Ekran görüntüsü koruması.
• Kaydın telefonunda. Geçmiş neyi, kime, ne zaman paylaştığını listeler ve telefonunda kalır: Geçmiş.

Cüzdanın senin yerine yapamadıkları

Seçici paylaşım telefonundan çıkanı sınırlar. Sonrasını denetlemez:

• kuruluş onayladığın bilgiyi kendi kurallarıyla saklar, cüzdan onu silemez. Geçmiş'ten ona "verilerimi sil" talebi gönderebilir ya da şüpheli bir isteği Kişisel Verileri Koruma Kurumu'na bildirebilirsin: Silme talebi;
• bazı hizmetler yasa gereği seni tam olarak tanımak zorundadır; o zaman en az veri tam kimliktir. Onay ekranı yine de neyin istendiğini gösterir;
• cüzdan ancak karşı taraf kabul ettiğinde işe yarar. O güne kadar fotokopi tek seçenek olabilir. Yine de KVKK Madde 10'un sana tanıdığı hakla kopyanın ne için alındığını ve ne kadar saklanacağını sorabilirsin.

Sık sorulan sorular

Veri azaltma ne demek?

Kişisel verinin amaç için gerekenle sınırlı tutulması ilkesi. KVKK Madde 4(2)(ç) verinin amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olmasını ister; GDPR Madde 5(1)(c) bunu doğrudan veri azaltma diye adlandırır.

Seçici paylaşım ne demek?

İmzalı bir belgeden yalnız istenen alanları paylaşmak; doğrulayıcı kurumun imzasını yine denetleyebilir. Öbür alanlar telefonunda kalır.

Site onaylamadığım alanları görebilir mi?

Hayır. Yalnız onay ekranında gördüğün ve onayladığın alanlar gider. Doğrulayıcı gizli alanları açamaz.

Yaşımı kanıtlamak için kimlik kartımın ekran görüntüsü güvenli mi?

Yaşından çok daha fazlasını paylaşır: adın, kimlik numaran, fotoğrafın ve doğum tarihin, üstelik herkesin yeniden kullanabileceği bir biçimde. Cüzdan "18 yaş üstü"nü bunların hiçbiri olmadan kanıtlayabilir.

Cüzdan, kuruluşların verimi saklamasını engeller mi?

Hayır. Gönderileni sınırlar. Kuruluşun sonra sakladığı bilgi kendi kurallarına ve kanuna tabidir; cüzdan silme istemene yardım eder.